Economics

ไทยปลูกข้าวอย่างมี “ประสิทธิภาพ” แค่ไหน?

September 8, 2011

หลายคนน่าจะรู้ดีอยู่แล้วว่าข้าวเป็นสินค้าส่งออกที่ “สำคัญ” ของไทย เพราะไทยคือหนึ่งในผู้ส่งออกข้าวรายใหญ่ของโลก …. ฟังดูแค่นี้อาจนึกเตลิดไปได้ไกล

แต่ข้อเท็จจริงคือ ไทย ไม่ใช่ประเทศที่ “ผลิตข้าว” ได้มากที่สุดในโลก ประเทศที่ “ผลิตข้าว” ได้มากที่สุดในโลกสามอันดับ คือ จีน (196 ล้านตัน), อินเดีย (143 ล้านตัน) และ อินโดนิเซีย (59 ล้านตัน) และแม้ไทยและเวียดนามจะผลิตข้าวได้เพียง 31 และ 41 ล้านตันตามลำดับ แต่ก็เป็นสองผู้ส่งออกรายใหญ่ ซึ่ง Admin เข้าใจว่าเป็นเพราะสองประเทศนี้ผลิตข้าวได้เยอะกว่าการบริโภคภายในประเทศตัวเอง

พอพูดถึงเวียดนาม หลายครั้งที่เราจะสนใจว่าใคร “ขายข้าว” ได้ปริมาณมากกว่ากัน หรือใครขายได้แพงกว่า ใครตัดราคาใคร ใครส่งออกมากเป็นอันดับหนึ่ง ฯลฯ แต่สิ่งที่เราหลังลืมไปจนไม่ได้รับความสนใจในกระแสสังคมสักเท่าไหร่คือคำถามที่ว่า

ทุกวันนี้ไทยผลิตข้าวอย่างมี “ประสิทธิภาพ” แค่ไหน ?

ประสิทธิภาพในที่นี้หมายถึง ด้วยการใช้พื้นที่เพาะปลูกเท่าๆกัน ใครสามารถผลิตข้าวออกมาได้มากกว่ากัน ซึ่งแน่นอนว่ามันสะท้อนปัจจัยอีกมากมายในการผลิตของประเทศนั้นๆตั้งแต่เทคโนโลยีการปลูกข้าว พันธุ์ข้าว ปุ๋ย ความอุดมสมบูรณ์ ดินฟ้าอากาศ การคมนาคมขนส่ง แหล่งทุน การสนับสนุนจากภาครัฐ ฯลฯ

แผนภาพข้างบนแสดงให้เห็นว่า ผลผลิตต่อพื้นที่ Rice Yield (ตัน/เฮกเตอร์ : t/H) ของไทยต่ำกว่าเวียดนาม และเพื่อนบ้านทั้งหมด จะเห็นว่าเราผลิตข้าวได้มีประสิทธิภาพพอๆ กับ พม่า และ กัมพูชา (1 เฮกเตอร์ = 6.25 ไร่)

เวียดนาม = 5.47 ตัน / เฮกเตอร์
อินโดนิเซีย = 4.75 ตัน / เฮกเตอร์
มาเลเซีย = 3.71 ตัน / เฮกเตอร์
ฟิลิปปินส์ = 3.69 ตัน / เฮกเตอร์
ลาว = 3.45 ตัน / เฮกเตอร์
กัมพูชา = 2.97 ตัน / เฮกเตอร์
ไทย = 2.88 ตัน / เฮกเตอร์
พม่า = 2.65 ตัน / เฮกเตอร์

หากดูในระดับโลก ประเทศที่ผลิตข้าวได้มีประสิทธิภาพสูงระดับต้นๆ ของโลกคือ อิยิปต์ (10.59) ออสเตรเลีย (9.44) สหรัฐ (7.53) อาร์เจนตินา (6.88) จีน (6.56) ญี่ปุ่น (6.51)

ตัวเลขเหล่านี้บอกอะไรเราได้บ้าง ?

มันบอกเราว่า ไทยใช้พื้นที่ปลูกข้าว “สิ้นเปลือง” มากเมื่อเทียบกับคนอื่น สาเหตุที่เราปลูกข้าวได้พอๆ กับเวียดนาม เป็นเพราะเรามีพื้นที่ปลูกข้าวมากกว่าเขากว่า 2 เท่า เท่านั้นเอง (ไทย: 15.2 ล้านเฮกเตอร์, เวียดนาม: 6.35 ล้านเฮกเตอร์)

มันสะท้อนให้เห็นได้หรือไม่ว่ากระบวนการจัดการเกษตรบ้านเราล้าหลัง (เทคโนโลยี สายพันธุ์ การจัดการน้ำ การคมนาคมขนส่ง นโยบายภาครัฐ ฯลฯ) ในเมื่อประเทศรอบข้างทำได้ดีกว่า และในระดับโลกเขาทำไปได้ถึง 6-10 ตันต่อเฮกเตอร์?

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่สำคัญที่สุดที่ข้อมูลนี้บอก คือ ด้วยทรัพยากรที่ดินที่เรามี เรายังสามารถ “เติบโต” ได้อีกมาก ต่างจากประเทศที่ทำกสิกรรมได้มีประสิทธิภาพสูงอยู่แล้ว ซึ่งยากที่จะตอบว่าจะมีทางพัฒนาให้ดีขึ้นด้วยวิธีใดได้อีก แต่ในกรณีของไทยหากเพียงเราเพิ่มผลผลิตต่อพื้นที่ได้เท่าเวียดนาม เราก็จะผลิตข้าวได้มากเกือบเป็น 2 เท่าของที่เราผลิตได้ในวันนี้

ซึ่งหากทำได้จริง การมุ่งเป็นผู้ควบคุมราคาข้าวของโลกก็คงไม่ยากเกินเอื้อมอีกต่อไป

เพียงแต่สิ่งแรกที่ต้องทำคือการพัฒนาระบบภายในของตัวเอง … ให้เดินไปข้างหน้าสักนิดเสียก่อน

อ้างอิง: International Rice Research Institute http://beta.irri.org/index.php/Map-It.html โดยใช้ข้อมูลของกระทรวงเกษตรสหรัฐ (USDA) ในปี 2010 ซึ่งผลออกมาไม่ต่างจากข้อมูลของสหประชาชาติ (FAO) เท่าไหร่นัก

  • Viroj NaRanong

    ผลผลิตต่อไร่ของประเทศไม่ได้เป็นตัวเลขโดดๆ ที่วัด “ประสิทธิภาพ” ได้ดีมากเท่ากับที่หลายคนคิด เพราะมันขึ้นกับปัจจัยหลายอย่างมาก ผลผลิตต่อไร่มักจะสูงในประเทศที่มีคนหนาแน่น (ส่วนหนึ่งเพราะใส่แรงงานและปุ๋ยเข้าไปในที่ดินที่มีจำกัดมากกว่า) และ พท ที่มีชลประทาน/คุมน้ำได้ดี (ในประเทศไทย พท พวกนั้นก็ได้ผลผลิตสูงเช่นกัน แต่ พท ที่พวกนั้นมีสัดส้่วนไม่มาก และในบางกรณีไปทำอย่างอื่นคุ้มกว่าปลูกข้าว) พันธ์ข้าว (พันธ์ยอดนิยมอย่างขาวดอกมะลิให้ผลผลิตต่ำมาก) การใช้ปุ๋ย/เคมี และการใช้เครื่องจักรกล (ซึ่งมีทั้งกรณีผลบวกและลบ เช่น ปัจจุบันเครื่องเกี่ยว-นวด ที่ไทยใช้มีประสิทธิภาพค่อนข้างต่ำ แต่นิยมใช้เพราะขาดแรงงานและทำงานได้เร็วทำให้ปลูกข้าวได้ปีละหลายรอบมากขึ้น) ฯลฯ 

    ถ้าเราผลิตข้าวประมาณสองเท่าของตอนนี้จริง ก็น่าจะทำให้ผลผลิตข้าวของเราเพิ่มขึ้นเป็นประมาณ 10% ของผลผลิตของโลกเท่านั้น แต่เราจะมีข้าวที่ต้องส่งออกเพ่ิมขึ้นหลายร้อยเปอร์เซ็นต์ ซึ่งนอกจากจะไม่มีปัญญาไปควบคุมราคาข้าวของโลกแล้ว ปัญหาราคาข้าวต่ำก็อาจจะทวีความรุนแรงขึ้นกว่าในปัจจุบันอีกมาก (ยกเว้นว่าเราพร้อมที่จะยอมรับราคาที่ต่ำกว่าในปัจจุบัน เนื่องจากสามารถเพิ่มประสิทธิภาพจนต้นทุนต่ำลงกว่าในปัจจุบัน

  • http://www.facebook.com/kurotosis Kuroto Wae

    สินค้าส่งออกที่ “สำคัญ” ของไทย
    คือ ชิ้นส่วนคอมพิวเตอร์ ต่างหาก

  • Viper

    ไทยเป็น Newly-Industrialized Country มาสักพักแล้วนะครับ -*-

Readery — ร้านหนังสือออนไลน์