History

ประเทศไทยอยู่ตรงไหน ในสายตาของ “สุนทรภู่”

June 26, 2013

พระสุนทรโวหาร (ภู่) ดูจะเป็นภาพแทนของความเป็นไทยแท้แต่ดั้งเดิมในสายตาของประชาชนชาวไทย ชนิดที่ว่าขึ้นกาพย์กลอนบทใดมาก็ยัดใส่ปากสุนทรภู่ว่าเป็นคนแต่งเสียหมด

หากแต่สุนทรภู่นั้นเป็นคนเช่นไร? และประเทศไทยในยุคสุนทรภู่นั้นอยู่ตรงไหน?

ภูมิศาสตร์ สุนทรภู่

บทประพันธ์ชิ้นเอกของสุนทรภู่ “พระอภัยมณี” เป็นเครื่องชี้ให้เห็นถึงความเป็นอยู่ของประเทศไทยร่วมสมัยขณะนั้นเป็นอย่างดี โดย “กาญจนาคพันธุ์” (ขุนวิจิตรมาตรา) ได้สันนิษฐานชื่อเมืองต่างๆ ใน “พระอภัยมณี” ไว้ในหนังสือ “ภูมิศาสตร์สุนทรภู่” (2490) ดังนี้

“กรุงรัตนา” เมืองที่เป็นต้นกำเนิดของ “พระอภัยมณี” และ “ศรีสุวรรณ” สองศรีพี่น้องตัวละครเอก เห็นจะไม่ใช่ที่ไหนอื่นไกล คือ “กรุงเทพทวาราวดีศรีรัตนโกสินทร์” หรือ Bangkok

“เมืองผลึก” ของนางสุวรรณมาลี นั่นก็คือ “ภูเก็ต” ที่มีหาดทรายขาวราวแก้วผลึก

“ลังกา” ของอุศเรนและนางละเวงวันฬา ซึ่งเป็นฝรั่ง คือเกาะศรีลังกา ซึ่งขณะนั้นปกครองโดยบริติชราช อาณานิคมอังกฤษในสมัยพระนางเจ้าวิคตอเรีย

“เกาะแก้วพิสดาร” นั้นหรือ ก็หาใช่เกาะเสม็ดไม่ แต่คือเกาะหนึ่งในหมู่เกาะนิโคบาร์ ซึ่งรวมเรียกว่า “นาควารินสินสมุทร” ซึ่งมีเกาะแก่งน้อยใหญ่เป็นที่อาศัยของสิ่งมีชีวิตและชนเผ่าประหลาดมากมาย รวมทั้งผีเสื้อสมุทร ชีเปลือย ม้านิลมังกร เงือก

นอกจากนี้ สุนทรภู่ยังได้ยกเอาหัวเมืองประเทศน้อยใหญ่ในโลก เข้ามาพูดถึงในเรื่อง “พระอภัยมณี” อย่างมากมายมหาศาล ดังปรากฏในบทสงครามเก้าทัพซึ่งกรุงลังกายกทัพมารบกับเมืองผลึกว่า

เมืองละหุ่งกรุงเตนกุเวนลวาด
เมืองวิลาศวิลยาชวาฉวี
ถึงเมืองเงาะเกาะวลำสำปะลี
จะชิงตีเมืองผลึกเป็นศึกรุม…

…ล้วนมีธงลงหนังสือชื่อประเทศ
เมืองละเมดมลิกันสำปันหนา
กรุงกวินจีนตั๋งอังคุลา
ที่ยกมาทางบกอีกหกทัพ

สงครามโลกระหว่าง “ฝรั่ง” – นางละเวงและพันธมิตร อันได้แก่ เมืองวิลาศ (อังกฤษ) วิลยา (สเปน) ชวา (ในอาณัติดัทช์) มลิกัน (อเมริกา) ฯลฯ กับ “ไทย” (พระอภัยมณีเมืองผลึกและพันธมิตร) จบลงได้ด้วยกลอุบายของพระอภัยมณี คือรวบหัวรวบหางนางละเวงเอาเป็นมเหสีเสียอีกคนหนึ่งด้วยเพลงปี่

ต้อยตะริดติดตี่เจ้าพี่เอ๋ย
จะละเลยเร่ร่อนไปนอนไหน
แอ้อีอ่อยสร้อยฟ้าสุมาลัย
แม้นเด็ดได้แล้วไม่ร้างให้ห่างเชย

ฉุยฉายชื่นรื่นรวยระทวยทอด
จะกล่อมกอดกว่าจะหลับกับเขนย
หนาวน้ำค้างพร่างพรมลมรำเพย
ใครจะเชยโฉมน้องประคองนวล

นัยว่าเปลี่ยนการรบ เป็นการรัก make love not war รักษาเอกราชของเมืองผลึกและกรุงรัตนาจากกองทัพต่างชาติแบบไม่เสียเลือดเสียเนื้อทหารพินาศกันไปหมดมากกว่านี้

ประเทศไทยในสายตาของสุนทรภู่นั้น จึงดูเป็นประเทศที่เล็กและยังอ่อนแอ ไม่สามารถรับศึกกับนักล่าอาณานิคมด้วยกำลังได้ และต้องคบประเทศต่างๆ ผูกไมตรี ใช้วาทศิลป์และวิชาดนตรีกล่อมให้เป็นมิตรไว้ เพื่อเรียนรู้สรรพวิชาให้ก้าวทันสมัยต่อไป

สุนทรภู่เองก็เป็นผู้ที่มีสายตากว้างไกล คบมิตรสหายพ่อค้าและผู้รู้ที่ผ่านประสบการณ์เดินเรือต่างชาติมากมาย จึงประพันธ์นิทานกลอนชั้นเอก “พระอภัยมณี” เป็นภาพแทนสยามและโลกในยุคล่าอาณานิคมได้ประทับใจชาวบ้านร้านตลาด ติดแน่นฝังตรึงในโลกหนังสือไทยมาจนบัดนี้

มหากวีแห่งชาติไทย “สุนทรภู่” ยังทอดสายตาดูประเทศรอบข้างและตระหนักในความจริงของประเทศ และสถานการณ์ทั่วโลกตั้งแต่เมื่อสองร้อยกว่าปีมาแล้ว แล้วชาวไทยทุกวันนี้ล่ะ?

  • ธุลีดาวหาง

    แล้วสอนว่าอย่าไว้ใจมนุษย์………………….มันแสนสุดลึกล้ำเหลือกำหนด
    เซอร์ยอห์นเบาริ่ง กลิ้งไกลใจเลี้ยวลด……….อ็อกซฟอร์ดกฎจดใส่ใจประเทศ
    เข้ามาทำสนธิสัญญากติกาค้าขาย…………..มุ่งหมายได้สิทธิสภาพนอกอาณาเขต
    ทุนนิยมสามานย์ผลาญอาเพศ……………….ล้างกิเลสเก่า ๆ เอารวยลูกเดียว!?!?

Readery — ร้านหนังสือออนไลน์